Moce w Stranger Things: co każdy naprawdę potrafi

Skąd biorą się moce

Cała mitologia serialu opiera się na jednym pomyśle: w latach poprzedzających opowieść rządowy program badawczy wystawił ciężarne kobiety na działanie eksperymentalnych substancji, a potem wychował ich dzieci w laboratorium, by rozwinąć ich zdolności. Te dzieci nie mają imion, tylko numer wytatuowany na nadgarstku.

Moce nie są więc ani magiczne, ani dziedziczne w klasycznym sensie: to zdolności umysłowe, trenowane jak mięsień codziennymi ćwiczeniami — zgnieść puszkę, zabić kota, odnaleźć głos w ciemności. Serial nigdy nie tłumaczy ich do końca i jest to zamierzone: liczy się to, ile kosztują.

Jedenastka: telekineza i widzenie na odległość

To najpełniejsza moc w serialu i jedyna, którą widać, jak się rozwija. Rozpada się na dwie odrębne zdolności. Pierwsza to telekineza: przesuwać, łamać, odrzucać, z siłą od zgniecionej puszki po przewróconą ciężarówkę. Druga to widzenie na odległość: wejść w czarną i cichą przestrzeń, by odnaleźć kogoś, gdziekolwiek jest.

Serial dodaje trzeci wymiar, późniejszy: zdolność wchodzenia we wspomnienia, własne i cudze. To właśnie pozwala ostatniej części opowieści być zarazem śledztwem w umyśle i bitwą. Każde użycie ma swoją cenę, a serial traktuje ją jak licznik: gdy krwi leci za dużo, postać jest w niebezpieczeństwie.

Inne dzieci z programu

Jedenastka nie jest sama. Program wyszkolił inne dzieci, a serial pokazuje dwoje z nich dokładnie. Najbardziej rozwinięta jest numer osiem, odnaleziona w Chicago, której mocą jest iluzja: sprawia, że widzi się to, co nie istnieje, jedna osoba albo cała grupa. To moc manipulacji, nie siły, i serial używa jej, by postawić pytanie moralne — co się robi ze zdolnością, która pozwala kłamać w sposób doskonały?

Drugi to pierwszy obiekt programu, ten, którego numer otwiera listę. Jego moc łączy siłę umysłu z wtargnięciem: przesuwa ciała, ale przede wszystkim wchodzi do głów, znajduje tam ból i go wykorzystuje. To zasadnicza różnica wobec Jedenastki: ona szuka ludzi, on szuka rys.

Will: moc, która mocą nie jest

Will niczego nie przesuwa i niczego nie widzi na odległość. To, co ma, jest inne, a serialowi zajmuje trzy sezony, zanim to nazwie: wrażliwość. Od czasu pobytu po drugiej stronie czuje obecność zagrożenia fizycznie, zimnem, które wspina się po karku. Staje się żywym czujnikiem, jedyną postacią zdolną powiedzieć „to jest tutaj, teraz”, zanim ktokolwiek cokolwiek zobaczy.

To najokrutniejsza moc w serialu, bo nie chroni tego, kto ją nosi. Nie pozwala ani się bronić, ani nikogo uratować: pozwala tylko wiedzieć. I bez przerwy przypomina Willowi to, co przydarzyło mu się w wieku jedenastu lat.

Co potrafi przeciwnik

Antagonista z czwartego sezonu dysponuje najszerszym katalogiem mocy w serialu i to czyni go groźnym. Wchodzi do umysłu swoich ofiar, znajduje tam traumę i zamienia ją w pułapkę. Pokazuje wizje, naśladuje głosy zmarłych i unieruchamia ciała na odległość. Przede wszystkim wybiera: w przeciwieństwie do stwora ma intencje, upodobanie do okrucieństwa i metodę.

Serial stawia mu granicę i to właśnie umożliwia starcia: może sięgnąć tylko po tych, których udostępnia jakaś rysa. Dopóki ofiara zachowuje więź ze światem rzeczywistym — piosenkę, szczęśliwe wspomnienie, głos przyjaciela — uchwyt się nie zaciska. Ta zasada, postawiona w czwartym sezonie, rozstrzyga o kilku życiach.

• Wchodzenie do umysłuprzez rysę: żałobę, poczucie winy, sekret
• Pokazywanie wizjizmarli, którzy mówią, sceny odegrane na nowo
• Unieruchamianie na odległośćuniesienie ciała i złamanie go bez dotknięcia
• Granicawystarczająco silna więź ze światem rzeczywistym sprawia, że uchwyt puszcza

A stwory, czy one mają moce?

Trzeba rozróżnić dwie rzeczy. Stwory fizyczne — ten z głową w kształcie płatków, jego mniejsze wersje, latające nietoperze — nie mają mocy umysłowych: polują, gryzą, słuchają rozkazów. Ich jedyną cechą szczególną jest to, że są ze sobą połączone.

Ta więź należy jednak do bytu innego rzędu: to ogromna sylwetka cienia, która góruje nad niebem drugiego świata i rozkazuje wszystkiemu, co tam żyje, tak jak rój rozkazuje swoim owadom. Sama nie walczy: opętuje, kieruje, rozszerza swoje panowanie. To jedyna „moc” w serialu, która nie jest indywidualna, lecz zbiorowa.

Granice, których serial nigdy nie przekracza

Mitologia trzyma się swoich zakazów. Ta respektuje cztery, od pierwszego do ostatniego odcinka. Żadna moc nie wskrzesza: zmarli pozostają martwi i to właśnie nadaje wagę każdej stracie. Żadna moc nie leczy: ranę opatruje się w szpitalu, a nie myślą. Żadna moc nie czyta przyszłości: widzi się teraźniejszość gdzie indziej, nigdy jutro. I żadna moc nie jest za darmo.

Te cztery zasady tłumaczą, dlaczego serial pozostaje napięty przez pięć sezonów, choć jego bohaterka potrafi przewrócić ciężarówkę. Za każdym razem, gdy wygrywa, płaci; za każdym razem, gdy kogoś szuka, odsłania się; i za każdym razem, gdy ginie jakaś postać, żadna zdolność nie może jej przywrócić.

1. Żadnego wskrzeszania

   zmarli z każdego sezonu pozostają martwi

2. Żadnego uzdrawiania

   rany leczy się za pomocą szwów chirurgicznych

3. Żadnego jasnowidzenia

   widzi się gdzie indziej, nigdy później

4. Nic za darmo

   krew lecąca z nosa jest licznikiem serialu

Jak moce zmieniają się sezon po sezonie

Serial zbudował krzywą. W pierwszym sezonie moc jest surowa i instynktowna: służy przetrwaniu. W drugim staje się siłą, którą trzeba nauczyć się kontrolować, z przystankiem na gniew. W trzecim wyczerpuje się, a postać musi nauczyć się bez niej żyć. W czwartym trzeba ją odzyskać, co zmusza do powrotu tam, gdzie wszystko się zaczęło.

Ostatni sezon odwraca tę logikę: problemem nie jest już moc, lecz jej użycie. Wiedzieć, co zrobić, kiedy i jakim kosztem dla innych. To odróżnia ten serial od opowieści o superbohaterach: moc nie jest tu nagrodą, jest odpowiedzialnością, o którą nikt nie prosił.

Najczęstsze pytania

Czytaj też