Co znaczy „Stranger Things”? Tłumaczenie i pochodzenie tytułu

Tłumaczenie, słowo w słowo i w duchu

Po angielsku „strange” znaczy dziwny, a „stranger” to jego stopień wyższy: dziwniejszy. „Things” to rzeczy. „Stranger things” to więc dziwniejsze rzeczy, bardziej osobliwe. Tytuł jest celowo niepełny: wywołuje ciąg dalszy, który zna każdy anglojęzyczny, „… have happened”, dosłownie „dziwniejsze rzeczy się zdarzały”, czyli „widziało się już dziwniejsze”, „to nie jest niemożliwe”.

To wyrażenie używane, by zrelatywizować zbieg okoliczności albo nieprawdopodobne zdarzenie. Zastosowane do serialu, w którym dziecko znika w równoległym wymiarze, nabiera ironicznego tonu: to, co zobaczysz, jest dziwne, ale w końcu widziało się gorsze. Tytuł zapowiada mieszankę serialu, horror i mrugnięcie okiem.

Przed tytułem: projekt „Montauk”

Gdy bracia Duffer przedstawiają swój projekt nadawcom w 2014, serial nazywa się Montauk i rozgrywa się w Montauk, na cyplu Long Island, koło Nowego Jorku. Miasteczko jest związane z legendą miejską, „projektem Montauk”, tajnymi wojskowymi eksperymentami na dzieciach i podróżami w czasie, które rzekomo miały miejsce w bazie lotniczej w latach 70. i 80.

Zdjęcia na Long Island okazują się zbyt kosztowne i zbyt zależne od pogody: produkcja jedzie do Georgii, a fikcyjne miasteczko Hawkins, w Indianie, zastępuje Montauk. Tytuł zmienia się wraz z nim. Dufferowie mówili, że szukali tytułu, który brzmi jak powieść Stephena Kinga; obecny tytuł wybrano po dziesiątkach propozycji, choć na początku nie wszyscy byli przekonani.

Dlaczego tytułu nie przetłumaczono w Polsce

W Polsce serial jest emitowany pod oryginalnym tytułem, jak w niemal wszystkich krajach. Dwa powody: nadawca narzuca swoim produkcjom jeden tytuł międzynarodowy, a wyrażenie nie ma równie krótkiego polskiego odpowiednika. „Dziwne rzeczy” gubi stopień wyższy, „Widziało się dziwniejsze” gubi zwięzłość. W Quebecu, gdzie prawo zachęca do tłumaczenia, serial też pozostał po angielsku.

Samo logo jest wszędzie takie samo: czerwone litery składające się w czołówce, w stylu bezpośrednio odziedziczonym po okładkach horrorów z lat 80. To sprawia, że tytuł, nawet po angielsku, jest od razu czytelny jako opowieść grozy w stylu vintage.

Co tytuł mówi o serialu

Tytuł nie nazywa ani miejsca, ani postaci, ani potwora. Nazywa odczucie: odczucie zwyczajnego świata, do którego wśliznęło się coś dziwniejszego. To wierne konstrukcji serialu, który zawsze wychodzi od codzienności, sesji Dungeons & Dragons, centrum handlowego, lodowiska, zanim wpuści do niej nienormalne.

Każdy sezon nosi zresztą wewnętrzny podtytuł, nigdy niewyświetlany: scenarzyści mówią o „2”, „3”, „4”, jak o filmowych sequelach, z cyfrą, a nie „sezonem”. To także sposób na powiedzenie, że każdy sezon to kompletny film z epoki, z własnym potworem.

Tytuły odcinków: „rozdziały”, jak w powieści

Tytułowi serialu towarzyszy inna konwencja: każdy odcinek nazywa się „Rozdział”, po czym następuje numer i tytuł, jak rozdziały powieści Stephena Kinga, którego typografia okładek zainspirowała czołówkę. „Chapter One: The Vanishing of Will Byers”, „Chapter Nine: The Piggyback”, ostatni rozdział z 1987: tytuły są ogłaszane z wyprzedzeniem i służą fanom za wskazówki.

Rymują się ze sobą. „The Vanishing of Holly Wheeler”, w 1987, odpowiada pierwszemu odcinkowi z 1983; tytuł ostatniego rozdziału odwraca „The Upside Down”, finał sezonu 1. Tytuł serialu jest więc otoczony tytułami, które opowiadają: serial nazywa się „dziwne rzeczy”, a jego rozdziały mówią, jakie.

Tytuł na świecie i to, czym się stał

Tytułu nie przetłumaczono niemal w żadnym kraju: pisze się go i wymawia po angielsku w Polsce, we Francji, w Hiszpanii, w Niemczech, we Włoszech, w Ameryce Łacińskiej. Tylko kilka wersji, w tym niektóre w Azji, zapisało go we własnym alfabecie. Ten brak tłumaczenia uczynił z czerwonego logo uniwersalny znak, rozpoznawalny bez czytania po angielsku, i to jeden z powodów, dla których tak często je parodiowano.

Tytuł dał też datę: 6 listopada, dzień zniknięcia Willa, stał się „Stranger Things Day”, świętowanym co roku od 2018 zapowiedziami i wybranym na premierę ostatniego sezonu w 2025. Tytuł, którego się nie tłumaczy, data, która się nie zmienia: serial zrobił ze swojej nazwy markę, jeszcze zanim skończył swoją historię.

Jak to mówić, a jak nie

Tytuł wymawia się po angielsku, w dwóch słowach, z akcentem na pierwszą sylabę „stranger” i dmuchanym „th” w „things”. W Polsce często słychać spolszczone „strendżer tings”; to nie błąd, ale serial nie mówi tego tak. Skrót „ST” jest powszechny w sieci, a „ST5” oznaczało ostatni sezon przez całą jego promocję.

Czego nie należy mówić, to „dziwne rzeczy”: dosłowne tłumaczenie istnieje, ale nigdy nie było używane do określenia serialu i nikt by go nie zrozumiał. Tytuł stał się nazwą własną, jak nazwa miasta. Hawkins zresztą też nie zostało przetłumaczone.

Najczęstsze pytania

Czytaj też